Trong những đêm nắng nóng kéo dài, không khó để bắt gặp hình ảnh quạt điện chạy hết công suất, hướng thẳng vào giường ngủ để “giải nhiệt nhanh”. Nhiều người cho biết cách này giúp họ dễ ngủ hơn, cảm giác mát tức thì và dễ chịu rõ rệt so với việc để quạt quay hoặc để xa giường.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia giấc ngủ, đây lại là cách sử dụng chưa tối ưu. Sleep Foundation — tổ chức nghiên cứu giấc ngủ uy tín tại Mỹ — khuyến nghị nên tránh để luồng gió thổi trực tiếp vào cơ thể trong suốt thời gian ngủ, vì điều này có thể tạo ra sự mất cân bằng nhiệt cục bộ và ảnh hưởng đến niêm mạc hô hấp.
Không chỉ vậy, luồng gió liên tục còn có thể khuấy bụi trong phòng, làm tăng nguy cơ kích ứng đường hô hấp, đặc biệt ở người có cơ địa dị ứng hoặc hen suyễn. Theo American Academy of Allergy, Asthma & Immunology (AAAAI), các tác nhân như bụi nhà, phấn hoa hoặc lông thú có thể bị phát tán trong không khí khi có luồng gió mạnh, từ đó làm trầm trọng hơn các triệu chứng hô hấp.
Bên cạnh hệ hô hấp, việc để quạt thổi trực tiếp lâu giờ còn được ghi nhận có thể gây cảm giác khô họng, khô mũi và khô mắt vào buổi sáng. Healthline cho biết luồng không khí liên tục làm tăng tốc độ bay hơi độ ẩm trên bề mặt cơ thể, khiến một số người nhạy cảm cảm thấy khó chịu sau khi ngủ dậy.
Đáng chú ý, không ít người còn gặp tình trạng đau mỏi cổ vai gáy sau một đêm ngủ với quạt thổi trực tiếp. Các chuyên gia cho rằng đây là phản ứng do cơ thể tiếp xúc với luồng khí lạnh kéo dài trong một tư thế cố định, khiến cơ bị co cứng nhẹ trong lúc ngủ sâu.
Không phải “không được dùng quạt”, mà là dùng sai cách
Các chuyên gia nhấn mạnh, quạt không hề gây hại nếu sử dụng đúng cách. Vấn đề nằm ở việc nhiều người đang sử dụng theo hướng “làm lạnh trực diện”, thay vì hỗ trợ lưu thông không khí trong phòng.
Theo NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh), môi trường ngủ lý tưởng là không khí mát nhưng ổn định, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột hoặc luồng gió lạnh tập trung vào cơ thể trong thời gian dài.
Tương tự, Sleep Foundation cũng nhấn mạnh nguyên tắc quan trọng là tạo luồng khí tuần hoàn thay vì tập trung gió vào một điểm cố định. Điều này giúp cơ thể duy trì thân nhiệt ổn định hơn trong suốt giấc ngủ, hạn chế tình trạng tỉnh giấc giữa đêm do lạnh hoặc khô.
Một điểm đáng lưu ý khác là tiếng quạt. Một số nghiên cứu về giấc ngủ cho thấy âm thanh đều đặn từ quạt có thể đóng vai trò như “white noise” — giúp che bớt tiếng ồn môi trường và hỗ trợ một số người dễ đi vào giấc ngủ hơn. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc cần tăng gió mạnh, mà chỉ là một hiệu ứng phụ có lợi nếu sử dụng đúng cách.
Dùng quạt thế nào để vừa mát vừa an toàn cho sức khỏe?
Các chuyên gia đồng thuận rằng cách sử dụng quạt hiệu quả nhất không nằm ở công suất, mà nằm ở hướng gió và cách phân tán luồng không khí.
Trước hết, nên tránh tuyệt đối việc chĩa quạt thẳng vào mặt hoặc ngực khi ngủ. Thay vào đó, có thể hướng quạt vào tường hoặc cuối giường để tạo dòng khí phản xạ, giúp làm mát gián tiếp mà không gây lạnh cục bộ.
Thứ hai, nên ưu tiên chế độ quay (oscillation) và mức gió thấp đến trung bình. Điều này giúp không khí được phân tán đều trong phòng, tránh tình trạng một vùng quá lạnh trong khi vùng khác vẫn nóng.
Thứ ba, việc vệ sinh quạt định kỳ là yếu tố thường bị bỏ qua nhưng lại rất quan trọng. Theo AAAAI, bụi bám trên cánh quạt có thể bị phát tán trở lại không khí khi quạt hoạt động, làm tăng nguy cơ kích ứng đường hô hấp ở người nhạy cảm.
Cuối cùng, môi trường phòng ngủ cũng cần được cân bằng về độ ẩm. Quạt hoạt động lâu trong không gian khô có thể khiến cảm giác khô họng và khô mũi rõ rệt hơn, đặc biệt vào sáng hôm sau. Một số chuyên gia khuyến nghị có thể bổ sung độ ẩm tự nhiên hoặc đảm bảo phòng không quá kín.
