Mỹ triển khai dự án dự trữ khoáng sản Vault
Trong phần lớn năm 2025, ngành công nghiệp toàn cầu đã phụ thuộc vào nhóm các nguyên tố đất hiếm và khoáng sản chiến lược – những vật liệu tuy chiếm khối lượng nhỏ nhưng đóng vai trò sống còn trong công nghệ hiện đại. Hiện nay, Trung Quốc vẫn nắm giữ vị thế độc tôn trong việc sản xuất các loại nguyên liệu này.
Sau khi Bắc Kinh thắt chặt xuất khẩu, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã áp thuế mới đối với hàng hóa Trung Quốc. Tuy nhiên, tác động của chính sách này đã vượt xa mục tiêu ban đầu là Hoa Kỳ, gây ra thiệt hại liên đới cho nhiều quốc gia khác.
Các nhà sản xuất xe tay ga tại Ấn Độ và các hãng ô tô Châu Âu đều bị cuốn vào vòng xoáy thiếu hụt nguồn cung. Gần đây nhất, Nhật Bản cũng trở thành mục tiêu sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi đưa ra những bình luận cứng rắn.
Bản đồ trữ lượng đất hiếm toàn cầu năm 2025, Trung Quốc vẫn dẫn đầu.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định bối cảnh u tối này có thể sắp thay đổi hoàn toàn. Thay vì tình trạng khan hiếm khoáng sản, thế giới có thể đang tiến rất nhanh vào một thời kỳ dư thừa nguồn cung vật liệu.
Bước ngoặt lớn nhất đến từ thông báo của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc thành lập một kho dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá 12 tỷ đô la, được gọi là Dự án Vault. Đây là con số vượt xa mọi dự đoán trước đó của giới phân tích và nhu cầu thực tế của ngành khoáng sản.
Để thấy rõ quy mô của Dự án Vault, hãy nhìn vào các số liệu tài chính. Quỹ này bao gồm 10 tỷ đô la từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ và 1,67 tỷ đô la đóng góp từ khu vực tư nhân. Con số này lớn gấp nhiều lần so với đề xuất 2,5 tỷ đô la trong dự luật lưỡng đảng tại Quốc hội Mỹ vào tháng trước.
Với 12 tỷ đô la, chính phủ Mỹ có khả năng mua lại toàn bộ lượng khoáng sản quan trọng được tiêu thụ bên ngoài Trung Quốc trong vòng một năm (nếu không tính các mặt hàng phổ biến như đồng, nhôm hay niken). So với Kho dự trữ dầu chiến lược (SPR) của Mỹ — hiện trị giá khoảng 25 tỷ đô la với 413 triệu thùng dầu - Dự án Vault đang chi một khoản tiền tương đương gần 50% giá trị kho dầu để bảo vệ một thị trường có quy mô chỉ bằng 1% thị trường dầu mỏ toàn cầu.
Hiệu quả kinh tế và thực tế vận hành
Các nghiên cứu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy việc bảo vệ chuỗi cung ứng không quá tốn kém như nhiều người lầm tưởng. Ví dụ, để đảm bảo toàn bộ chuỗi cung ứng nam châm đất hiếm cho xe điện và tua bin gió của tất cả các nền kinh tế phát triển, thế giới chỉ cần khoảng 1 tỷ đô la.
Kho dự trữ khoáng sản 12 tỷ USD của Mỹ dự báo sẽ phá vỡ thế độc tôn của Trung Quốc.
Bên cạnh đó, chi phí vận hành thường xuyên của các kho dự trữ khoáng sản này rất thấp. Đối với gali — một kim loại thiết yếu cho chất bán dẫn và đèn LED hiện do Trung Quốc tinh chế gần như hoàn toàn — IEA ước tính chi phí vận hành kho dự trữ khoáng sản đủ dùng cho tất cả quốc gia thành viên chỉ tiêu tốn khoảng 800.000 đô la mỗi năm. Con số này tương đương với tổng mức lương của bốn quan chức cao cấp tại Nhà Trắng.
Phần lớn ngân sách đầu tư ban đầu sẽ được thu hồi khi chính phủ bán lại hàng tồn kho cho các nhà sản xuất theo nhu cầu thị trường. Do đó, khoản vay 15 năm từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ là một chiến lược đầu tư dài hạn có tính toán, nhằm chuẩn bị cho thập kỷ 2040 khi quá trình chuyển đổi năng lượng sạch đòi hỏi khối lượng khoáng sản gấp nhiều lần hiện nay.
Hệ quả
Theo nhận định từ các chuyên gia và cơ quan thông tấn lớn ở Mỹ, mặc dù Dự án Vault mang lại sự an tâm về nguồn cung, nhưng nó cũng tạo ra những lo ngại mới về quyền lực.
Trong tuần này, các bộ trưởng từ EU, Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Brazil sẽ gặp nhau tại Washington để thảo luận về các biện pháp bảo vệ nguồn cung trước sự thống trị của Trung Quốc. Ban đầu, họ có thể hoan nghênh sự hỗ trợ từ Mỹ, nhưng về lâu dài, sự thận trọng sẽ gia tăng.
Vấn đề nằm ở chỗ Dự án Vault vẫn là một thực thể do chính phủ Mỹ vận hành nhằm ưu tiên lợi ích của nước Mỹ. Lịch sử đã chứng minh rằng các đồng minh không muốn thoát khỏi sự phụ thuộc vào quốc gia này để rồi lại rơi vào sự phụ thuộc hoàn toàn vào quốc gia khác.
Sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973, IEA đã yêu cầu mỗi quốc gia thành viên phải tự dự trữ lượng dầu nhập khẩu đủ dùng trong 90 ngày thay vì phụ thuộc vào một kho chung duy nhất.
Hiện nay, xu hướng đó đang lặp lại. Các nhà sản xuất tại Châu Âu và Nhật Bản không còn muốn đặt niềm tin hoàn toàn vào sự điều tiết của Nhà Trắng. Điều này sẽ dẫn đến một "hiệu ứng domino" trong việc xây dựng kho dự trữ: mỗi chính phủ sẽ tự thiết lập chuỗi cung ứng và kho dự trữ riêng để tự bảo vệ mình.
Kết quả tất yếu của quá trình này là sự bùng nổ về sản lượng khoáng sản. Các dự án khai thác và chế biến mới sẽ dễ dàng nhận được hỗ trợ tài chính hơn khi có cam kết mua hàng từ các kho dự trữ chính phủ. Thế giới đang khép lại chương cũ của sự thiếu hụt để bước sang một chương mới: kỷ nguyên của sự dư thừa khoáng sản thiết yếu.
