Nhiều người nghĩ quản lý tài chính cá nhân là chuyện của bảng tính Excel, sổ sách hay những khoản đầu tư phức tạp. Nhưng thực tế, phần lớn quyết định tài chính được tạo ra từ những hành động rất đời thường: mở tủ lạnh, đi siêu thị, thanh toán hóa đơn hay thậm chí là lướt điện thoại.
Một ngày ở cùng chị Hà đã cho tôi thấy điều đó rõ hơn bao giờ hết.
1. Mở mắt ra là kiểm tra lịch chi tiêu, không phải mạng xã hội
7 giờ sáng, khi nhiều người còn đang lướt Facebook hoặc xem tin tức, việc đầu tiên chị Hà làm là mở ứng dụng ghi chép tài chính.
Chị không kiểm tra xem hôm qua đã tiêu bao nhiêu, mà xem hôm nay có khoản nào cần thanh toán.
"Tiền thường thất thoát vì mình quên mất những khoản sắp tới chứ không phải vì những khoản lớn bất ngờ", chị nói.
Trong lịch của chị luôn có sẵn:
- Ngày đóng học phí cho con.
- Ngày thanh toán điện, nước.
- Ngày gửi tiết kiệm.
- Ngày thanh toán thẻ tín dụng.
Nhờ vậy, chị gần như không bao giờ rơi vào tình trạng "đến hạn mới nhớ".
2. Không mua đồ ăn sáng bên ngoài nếu trong nhà còn thực phẩm
Bữa sáng của gia đình chị khá đơn giản: bánh mì, trứng và trái cây.
Tôi hỏi vì sao không tiện đường ghé quán ăn.
Chị cười:
"Không phải tiếc vài chục nghìn đâu. Vấn đề là trong nhà còn đồ ăn. Nếu bỏ đó rồi đi mua mới thì cuối cùng mình đang trả tiền hai lần cho một bữa sáng."
Đó là nguyên tắc tôi thấy chị áp dụng suốt cả ngày: Dùng hết những gì đang có trước khi mua thêm.
Nghe đơn giản nhưng lại là điều rất nhiều gia đình không làm được.
3. Trước khi mua bất cứ thứ gì đều tự hỏi: "Mình có món tương tự chưa?"
Khoảng 10 giờ sáng, chị cần mua một hộp đựng thực phẩm.
Tôi nghĩ việc đó rất bình thường. Nhưng thay vì đặt hàng ngay, chị đi kiểm tra toàn bộ tủ bếp.
Kết quả là chị tìm thấy 3 chiếc hộp nhựa gần như chưa dùng đến.
Đơn hàng bị hủy.
"Tôi không tiết kiệm bằng cách từ chối mọi nhu cầu. Tôi chỉ cố tránh mua trùng những thứ mình đã có".
Đây có lẽ là khác biệt lớn giữa người biết quản lý tiền và người thường xuyên than thiếu tiền.
4. Luôn có danh sách trước khi đi siêu thị
Buổi trưa, chị ghé siêu thị mua đồ cho 3 ngày tiếp theo. Điều khiến tôi bất ngờ là chị chỉ mất khoảng 20 phút.
- Không đi lang thang.
- Không dừng lại quá lâu ở các quầy khuyến mãi.
- Không mua thêm đồ vì "trông cũng hay hay".
- Danh sách mua sắm đã được chuẩn bị từ trước.
Chị bảo: "Nhiều người nghĩ siêu thị làm họ tốn tiền. Thực ra chính việc đi mua mà không có kế hoạch mới khiến họ tốn tiền".
Khi thanh toán, hóa đơn của chị gần như khớp hoàn toàn với số tiền đã dự tính.
5. Tách tiền thành nhiều "ngăn" ngay khi nhận thu nhập
Buổi chiều, chị tranh thủ xử lý một số khoản tài chính gia đình.
Tôi thấy tài khoản ngân hàng của chị được chia rất rõ:
| Khoản tiền | Mục đích |
|---|---|
| Quỹ sinh hoạt | Chi tiêu hàng tháng |
| Quỹ dự phòng | Các tình huống khẩn cấp |
| Quỹ giáo dục | Chi phí cho con |
| Quỹ tiết kiệm dài hạn | Mục tiêu tương lai |
| Quỹ cá nhân | Mua sắm, giải trí |
"Tôi không đợi cuối tháng còn bao nhiêu mới tiết kiệm. Tôi tiết kiệm trước rồi mới chi tiêu phần còn lại."
Chỉ riêng thói quen này đã giúp chị tránh được cảm giác "lương tháng nào hết tháng đó".
6. Mỗi ngày đều dành 5 phút xem lại dòng tiền
Khoảng 19 giờ tối, sau bữa cơm, chị mở điện thoại và cập nhật các khoản chi trong ngày.
Toàn bộ quá trình chỉ mất chưa đến 5 phút. Tôi hỏi tại sao phải làm hàng ngày thay vì cuối tháng tổng hợp.
Chị trả lời: "Nếu đợi cuối tháng thì nhiều khoản nhỏ sẽ biến mất khỏi trí nhớ".
Nhờ cập nhật liên tục, chị biết chính xác:
- Tuần này đã ăn ngoài bao nhiêu lần.
- Tháng này tiền điện tăng hay giảm.
- Khoản nào đang vượt ngân sách.
Việc kiểm soát tài chính vì thế trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
7. Không coi tiết kiệm là mục tiêu cuối cùng
Điều khiến tôi ấn tượng nhất lại xuất hiện vào cuối ngày.
Chị Hà không phải người sống kham khổ.
- Gia đình chị vẫn đi du lịch.
- Vẫn ăn nhà hàng vào những dịp đặc biệt.
- Vẫn mua những món đồ thực sự cần thiết.
Chị nói:
"Tiết kiệm không phải để tích tiền rồi không dám dùng. Tiền là công cụ giúp mình có nhiều lựa chọn hơn trong cuộc sống". Với chị, quản lý tài chính tốt không phải là cắt giảm mọi thú vui. Đó là biết khoản nào đáng chi và khoản nào nên dừng lại.
Điều tôi học được sau một ngày
Trước khi gặp chị Hà, tôi từng nghĩ người quản lý tài chính giỏi phải là người rất kỷ luật, có phần khắt khe với tiền bạc.
Nhưng sau một ngày quan sát, tôi nhận ra điều ngược lại.
Họ không ám ảnh bởi việc tiết kiệm từng đồng. Họ chỉ xây dựng những thói quen nhỏ giúp tiền bạc vận hành có trật tự hơn.
- Không mua khi chưa cần.
- Không tiêu khi chưa tính.
- Không để những khoản nhỏ âm thầm rút cạn ngân sách.
Bảy thói quen kể trên nghe có vẻ đơn giản, nhưng chính sự đơn giản đó mới là điều khó duy trì nhất. Và có lẽ, đó cũng là lý do nhiều người thu nhập không thấp nhưng vẫn luôn cảm thấy tiền không đủ, trong khi những người như chị Hà lại tạo được cảm giác ổn định tài chính suốt nhiều năm liền.
